Najlepsze ponoć w dziejach stosunki polsko litewskie obciąża jedna kwestia – nieprzestrzeganie praw polskiej ludności na Litwie. Praw, nota bene, zagwarantowanych umowami międzynarodowymi – dwustronnymi (np. Traktat polsko-litewski) oraz wielostronnymi (np. Konwencja Ramowa Rady Europy o ochronie mniejszości narodowych). Przez lata kwestia ta była minimalizowana przez kolejne polskie ekipy rządzące, niezależnie od ich barwy. Natomiast władze litewskie konsekwentnie negowały zasadność podnoszenia kwestii naruszeń praw Polaków na Litwie.
Ostatnio w tym obyczaju coś jakby zaczęło się zmieniać.
Oto w trakcie listopadowej wizyty w Polsce Ministra Spraw Zagranicznych Litwy Antanasa Valionisa Federacja Organizacji Kresowych złożyła na jego ręce Protest przeciwko nieprzestrzeganiu praw polskiej ludności na Litwie. Minister Federacji nie odpowiedział - jednakże, i jest to rzecz bez precedensu, publicznie (np., w polskim wileńskim radiu Znad Willi) przyznał, że przynajmniej część zarzutów jest prawdziwa oraz obiecywał poprawę sytuacji Polaków.
Również prezydent Lech Kaczyński, podczas swojej wizyty w Wilnie nie pomijał kwestii praw ludności polskiej. W rezultacie prezydent Valdas Adamkus oświadczył, że (cytuję za „Rzeczpospolitą” z 15 marca 2006r. – ACH. ) >>„nadszedł czas, żeby rozwiązać wreszcie problemy polskiej społeczności na Litwie”. Przede wszystkim chodzi o zwrot ziemi zagrabionej przez Związek Sowiecki, lituanizację nazwisk czy brak dwujęzycznych napisów w rejonach zamieszkanych przez Polaków.<<
Te, jeszcze nie wiadomo jak głębokie, przewartościowania stosunku do praw Polaków na Litwie władz obu Krajów nie wszystkim odpowiadają. Otóż 14 marca, na tematy polsko litewskie wypowiedział się na przykład w polskim radiu pewien polityk. Wypowiedź była na tyle znamienna, że następnego dnia zrelacjonowała ją znana litewska gazeta „Lietuvos Rytas”, za którą, w tłumaczeniu z litewskiego, ją cytujemy. Nie jest dobrze stwierdza, wyliczając polskie zaniedbania wobec Litwy, nasz rozmówca. „Przecież nic w Polsce nie zrobiono aby rozstrzygnąć problemy drogi szybkiego ruchu „Via Baltica”, linii kolejowej „Rail Baltica”, przez całą dekadę mówi się o moście elektroenergetycznym. Ale nie jest również źle - „minęły te czasy kiedy mniejszości narodowe obu krajów stanowiły poważny problem w stosunkach dwustronnych” zaś „obecne drobne nieporozumienia można rozstrzygać na miejscu”. I tylko nie wiedzieć dlaczego tymi drobnymi nieporozumieniami zawracają sobie głowę Prezydenci obu Państw...
Słowa powyższe wypowiedział były doradca ds. polityki zagranicznej byłego polskiego premiera Jerzego Buzka Jerzy Marek Nowakowski.
No cóż..., ponieważ Jerzy Marek Nowakowski nie doradza obecnie ani Polskiemu Prezydentowi, ani Polskiemu Premierowi, ani Marszałkom obu Izb Polskiego Parlamentu można by na jego wypowiedź spuścić kurtynę miłosierdzia.
Można by... gdyby nie to, że po mieście chodzą słuchy, że Pan Jerzy Marek Nowakowski jest przez Ministerstwo Spraw Zagranicznych i przez Kancelarię Prezydenta szykowany do objęcia ważnej funkcji dyplomatycznej w Wilnie – podobno samego ambasadora.
Jeśli to prawda, to pozostaje mieć tylko nadzieję, że Pan Prezydent Kaczyński, po zapoznaniu się z publicznymi wypowiedziami przyszłego dyplomaty, odmówi swego podpisu pod nominacją.
I oszczędzi nam powtórki z niesławnej pamięci Jana Widackiego – wrogo wobec Polaków na Litwie nastawionego pierwszego ambasadora RP w Wilnie.
Adam Chajewski
(Wiceprezes Federacji Organizacji Kresowych)
